Τι είναι τα layer 2 και τι ρίσκα έχουν;

Όταν διαβάζεις για κρύπτο, θα βρεις γρήγορα τον όρο «layer 2». Ακούγεται σαν κάτι για προγραμματιστές. Η ιδέα όμως είναι απλή: ένα δίκτυο που χτίζεται πάνω σε ένα άλλο, για να το ξαλαφρώσει.

Εδώ εξηγούμε τον μηχανισμό και τα ρίσκα του. Η εξήγηση αφορά το Ethereum, που είναι το πιο γνωστό παράδειγμα. Άλλα δίκτυα έχουν δικές τους λύσεις κλιμάκωσης. Δεν προτείνουμε κάποιο δίκτυο ή εφαρμογή και δεν δίνουμε αριθμούς, γιατί ο στόχος είναι να καταλάβεις πώς δουλεύει το σύστημα.

Τι είναι το layer 2;

Layer σημαίνει «στρώμα». Το κύριο δίκτυο, όπως το Ethereum, λέγεται layer 1. Είναι η βάση, εκεί όπου καταγράφονται οριστικά οι συναλλαγές. Αν δεν έχεις δει ακόμα τι είναι ένα blockchain, ξεκίνα από το άρθρο μας τι είναι το blockchain.

Σύμφωνα με το ethereum.org, ένα layer 2 είναι ένα ξεχωριστό blockchain που επεκτείνει το Ethereum. Δεν το αντικαθιστά. Δουλεύει δίπλα του και πατάει πάνω του.

Γιατί το Ethereum χρειάζεται layer 2;

Το κύριο δίκτυο έχει περιορισμένη χωρητικότητα. Σύμφωνα με το ethereum.org, όταν η ζήτηση ανεβαίνει, ανεβαίνουν και οι χρεώσεις των συναλλαγών.

Γιατί δεν το κάνουν απλώς πιο γρήγορο; Το ethereum.org εξηγεί ότι το Ethereum δεν μπορεί εύκολα να μεγαλώσει το ίδιο το κύριο δίκτυό του, γιατί πρέπει να μένει ασφαλές και αποκεντρωμένο. Με απλά λόγια: αν ζητήσεις από κάθε υπολογιστή του δικτύου να κάνει πολύ περισσότερη δουλειά, χρειάζεται βαρύτερο υλικό. Τότε λιγότεροι άνθρωποι μπορούν να τρέχουν έναν κόμβο, δηλαδή έναν υπολογιστή που κρατά και ελέγχει το βιβλίο καταγραφών. Και όσο λιγότεροι ελέγχουν το δίκτυο, τόσο λιγότερο αποκεντρωμένο γίνεται.

Για να δεις πώς περνά μια συναλλαγή από το δίκτυο, διάβασε και το πώς γίνεται μια συναλλαγή κρύπτο.

Μια δική μας αναλογία, όχι κάτι από τις πηγές. Φαντάσου έναν δρόμο με περιορισμένες θέσεις. Αν 100 άνθρωποι πάρουν από ένα ταξί ο καθένας, ο δρόμος γεμίζει και όλα πάνε αργά. Αν μπουν όλοι σε ένα λεωφορείο που καταγράφεται ως μία διαδρομή, ο δρόμος μένει ελεύθερος και το κόστος μοιράζεται. Το layer 2 παίζει τον ρόλο του λεωφορείου.

Τι είναι τα rollups;

Rollup είναι ο πιο γνωστός τρόπος να φτιαχτεί ένα layer 2. Σύμφωνα με το ethereum.org, ένα rollup εκτελεί τις συναλλαγές έξω από το layer 1 και δημοσιεύει τα δεδομένα τους στο layer 1.

Ο μηχανισμός, βήμα βήμα:

1. Οι συναλλαγές γίνονται στο layer 2.
2. Οι operators, δηλαδή όσοι τρέχουν το layer 2, τις συσκευάζουν σε μεγάλες δέσμες.
3. Η δέσμη υποβάλλεται στο Ethereum ως μία συναλλαγή.

Ένα δεύτερο παράδειγμα, δική μας αναλογία και απλοποίηση. Μια παρέα φίλων κρατά καθημερινά ένα τετράδιο με μικρά χρέη. Στο τέλος της εβδομάδας γράφει στη «μεγάλη» επίσημη καταγραφή μόνο το συγκεντρωτικό αποτέλεσμα. Και ένα υποθετικό: 100 συναλλαγές μπαίνουν σε 1 δέσμη. Αυτό δείχνει μόνο την ιδέα της συσκευασίας.

Σύμφωνα με το ethereum.org, ο συνδυασμός πολλών συναλλαγών σε μία στο layer 1 μοιράζει το κόστος ανάμεσα στους χρήστες. Και για την εμπιστοσύνη, η ίδια σελίδα εξηγεί ότι, επειδή υποβάλλουν τα δεδομένα των συναλλαγών στο layer 1, τα rollups κληρονομούν την ασφάλεια του Ethereum.

Υπάρχουν δύο βασικοί τύποι, σύμφωνα με το ethereum.org:

• Optimistic rollups: υποθέτουν ότι οι συναλλαγές είναι έγκυρες, εκτός αν κάποιος τις αμφισβητήσει.
• Zero-knowledge rollups: υποβάλλουν μια κρυπτογραφική απόδειξη ότι οι συναλλαγές είναι σωστές.

Αν θέλεις να καταλάβεις και τι είναι τα προγράμματα που τρέχουν σε τέτοια δίκτυα, δες το άρθρο τι είναι τα smart contracts.

Τι είναι η γέφυρα (bridge) μεταξύ δικτύων και τι ρίσκα έχει;

Για να περάσεις περιουσιακά στοιχεία από ένα δίκτυο σε άλλο, χρειάζεται συνήθως μια γέφυρα. Σύμφωνα με το ethereum.org, οι γέφυρες διευκολύνουν την επικοινωνία μεταξύ blockchains με τη μεταφορά πληροφοριών και περιουσιακών στοιχείων.

Η ίδια σελίδα προειδοποιεί ευθέως: “Bridges are in the early stages of development.” Στα ελληνικά, οι γέφυρες βρίσκονται ακόμη σε αρχικό στάδιο ανάπτυξης.

Τα δύο ρίσκα που αναφέρει το ethereum.org:

• Λάθος στον κώδικα. Ένα bug μπορεί να οδηγήσει σε απώλεια κεφαλαίων.
• Εμπιστοσύνη στους operators. Σύμφωνα με την πηγή, στις γέφυρες που βασίζονται στην εμπιστοσύνη σε όσους τις διαχειρίζονται, οι operators μπορεί να μπλοκάρουν μεταφορές ή να συνεργαστούν για να κλέψουν τα κεφάλαια των χρηστών.

Ο λόγος που μετράει είναι ο ίδιος με τα smart contracts: όταν κάτι πάει στραβά, συνήθως δεν υπάρχει «αναίρεση». Δεν αναφέρουμε συγκεκριμένα περιστατικά, γιατί εδώ ενδιαφέρει ο μηχανισμός.

Μπορούμε να θεωρούμε τα layer 2 δεδομένα «ασφαλή»;

Όχι, όχι χωρίς να καταλαβαίνουμε τι κάνουμε. Η ασφάλεια ενός layer 2 εξαρτάται από τον σχεδιασμό, τον κώδικα και την ωριμότητα του κάθε δικτύου. Το ethereum.org σημειώνει ότι πολλά έργα layer 2 είναι ακόμη νέα και πειραματικά. Άρα δεν έχουν δοκιμαστεί τόσο όσο το κύριο δίκτυο.

Υπάρχει και ένα πρακτικό σημείο: η ανάληψη. Στους optimistic rollups, για να βγάλεις περιουσιακά στοιχεία προς το κύριο δίκτυο υπάρχει περίοδος αμφισβήτησης, και σύμφωνα με το ethereum.org μπορεί να χρειαστεί αναμονή ημερών. Αφορά αυτόν τον τύπο και όχι κάθε layer 2.

Τι σημαίνει αυτό για σένα;

Οι παρακάτω σκέψεις είναι δική μας γενική λογική και όχι οδηγίες για κάποιο δίκτυο:

• Κατάλαβε τι είναι κάθε στρώμα. Το layer 1 είναι η βάση. Το layer 2 είναι ξεχωριστό δίκτυο πάνω της, με δικό του κώδικα και δικά του ρίσκα.
• Μην μπερδεύεις «κληρονομεί την ασφάλεια» με «δεν έχει ρίσκο». Το ρίσκο υπάρχει στον κώδικα, στις γέφυρες και στην ωριμότητα του έργου.
• Διάβασε πριν περάσεις κάτι από δίκτυο σε δίκτυο. Οι γέφυρες είναι νέα τεχνολογία. Αν δεν καταλαβαίνεις τι κάνει μια ενέργεια, σταμάτα και ψάξε από επίσημη πηγή.
• Υπολόγισε τον χρόνο. Μια ανάληψη μπορεί να μην είναι άμεση. Αν χρειάζεσαι πρόσβαση γρήγορα, αυτό είναι κάτι που πρέπει να ξέρεις από πριν.

Στη λίστα ελέγχου που έχουμε δημοσιεύσει για όσους ξεκινούν με κρύπτο θα βρεις γενικά ερωτήματα που αξίζει να απαντήσεις πρώτα.

Λεξικό

• Layer 1: το κύριο δίκτυο, όπου καταγράφονται οριστικά οι συναλλαγές.
• Layer 2: ξεχωριστό blockchain που επεκτείνει το κύριο δίκτυο.
• Rollup: layer 2 που συσκευάζει πολλές συναλλαγές και υποβάλλει τα δεδομένα στο layer 1.
• Optimistic rollup: rollup που υποθέτει ότι οι συναλλαγές είναι έγκυρες, εκτός αν αμφισβητηθούν.
• Zero-knowledge rollup: rollup που υποβάλλει κρυπτογραφική απόδειξη ότι οι συναλλαγές είναι σωστές.
• Operator: όποιος τρέχει και διαχειρίζεται ένα layer 2 ή μια γέφυρα.
• Γέφυρα (bridge): σύστημα που μεταφέρει πληροφορίες και περιουσιακά στοιχεία ανάμεσα σε blockchains.
• Κόμβος (node): υπολογιστής που κρατά και ελέγχει το βιβλίο καταγραφών του δικτύου.

Το άρθρο είναι μόνο για ενημέρωση και εκπαίδευση και δεν αποτελεί επενδυτική συμβουλή. Οι επενδύσεις, και ειδικά τα κρυπτονομίσματα, έχουν υψηλό ρίσκο. Μπορεί να χάσεις μέρος ή όλο το κεφάλαιό σου.

Το άρθρο γράφτηκε με τη βοήθεια AI και τα στοιχεία του ελέγχθηκαν αυτόματα με τις πηγές.