Γιατί εμπιστευόμαστε το blockchain χωρίς κεντρική αρχή;
Σε ένα δίκτυο κρύπτο κάθε κόμβος ελέγχει μόνος του τα μπλοκ, οπότε δεν χρειάζεται να εμπιστευτείς κάποιον διαχειριστή. Η απάτη γίνεται πολύ δύσκολη και ακριβή, γιατί ο συμμετέχων πρέπει είτε να καταναλώσει πραγματική δουλειά (proof of work) είτε να βάλει εγγύηση (proof of stake). Όταν δύο μπλοκ εμφανίζονται ταυτόχρονα, οι κόμβοι ακολουθούν τελικά μία αλυσίδα, με κανόνες που ορίζει το κάθε δίκτυο.
Όταν στέλνεις χρήματα από τον τραπεζικό σου λογαριασμό, η τράπεζα κρατά το βιβλίο και αποφασίζει τι ισχύει. Στο κρύπτο δεν υπάρχει τέτοιος διαχειριστής. Τότε ποιος λέει ποια συναλλαγή είναι σωστή;
Εδώ το εξηγούμε με μια καθημερινή αναλογία και χωρίς αριθμούς αγοράς. Τι είναι το blockchain και πώς έχει αντίγραφο ο καθένας, το είδαμε στο σχετικό άρθρο. Εδώ εστιάζουμε στο ερώτημα: γιατί να εμπιστευτούμε το αποτέλεσμα;
Πώς συμφωνεί ένα δίκτυο χωρίς τράπεζα ή διαχειριστή;
Φαντάσου έναν σύλλογο με 100 μέλη. Είναι ένα υποθετικό παράδειγμα. Κάθε μέλος κρατά δικό του αντίγραφο του βιβλίου πρακτικών. Δεν υπάρχει γραμματέας που έχει τον τελευταίο λόγο.
Όταν προτείνεται μια νέα σελίδα, κάθε μέλος τη διαβάζει και την ελέγχει μόνο του απέναντι στους κανόνες του συλλόγου. Αν περνά τον έλεγχο, την προσθέτει στο δικό του βιβλίο. Αν όχι, την πετά.
Έτσι δουλεύει και το δίκτυο. Σύμφωνα με το Bitcoin Developer Guide, κάθε πλήρης κόμβος του Bitcoin αποθηκεύει ανεξάρτητα μια αλυσίδα που περιέχει μόνο μπλοκ τα οποία επικύρωσε ο ίδιος. Κανείς δεν σου λέει «πίστεψέ με». Ο καθένας μπορεί να ελέγξει.
Το ethereum.org δίνει και έναν ορισμό. Μηχανισμός συναίνεσης (consensus mechanism) είναι το σύνολο ιδεών, πρωτοκόλλων και κινήτρων που επιτρέπει σε πολλούς κόμβους να συμφωνούν για την κατάσταση των συναλλαγών χωρίς κεντρική αρχή.
Τι είναι proof of work και proof of stake;
Ο έλεγχος από όλους δεν αρκεί. Αν μπορούσε ο καθένας να φτιάξει άπειρους «συμμετέχοντες» χωρίς κόστος, θα έκανε πλειοψηφία με ψεύτικα μέλη. Γι’ αυτό τα δίκτυα ζητούν κάτι πραγματικό. Το ethereum.org το συνοψίζει ως εξής: οι χρήστες πρέπει είτε να ξοδέψουν πολλή ενέργεια είτε να βάλουν πολλή εγγύηση. Εδώ ξεχωρίζουν δύο βασικοί τρόποι.
Proof of work (απόδειξη εργασίας). Για να προστεθεί ένα μπλοκ, κάποιος πρέπει να λύσει ένα πρόβλημα με δοκιμή και λάθος. Θέλει χρόνο και υπολογιστική ισχύ. Όσοι το κάνουν λέγονται miners (μάινερς). Σύμφωνα με το Bitcoin Developer Guide, το Bitcoin απαιτεί κάθε μπλοκ να αποδεικνύει ότι επενδύθηκε σημαντική δουλειά στη δημιουργία του.
Στη δική μας αναλογία: μια νέα σελίδα γίνεται δεκτή μόνο αν κάποιος λύσει πρώτα ένα πρόβλημα που θέλει κόπο. Όλοι οι άλλοι ελέγχουν τη λύση σε δευτερόλεπτα.
Proof of stake (απόδειξη συμμετοχής με εγγύηση). Εδώ δεν ζητάμε δουλειά, ζητάμε εγγύηση. Στο Ethereum, σύμφωνα με το ethereum.org, οι validators (επικυρωτές) δεσμεύουν κεφάλαιο σε ETH σε ένα smart contract, δηλαδή πρόγραμμα που τρέχει πάνω στο blockchain. Σε κάθε γύρο επιλέγεται τυχαία ένας από αυτούς να προτείνει το μπλοκ και οι υπόλοιποι το ελέγχουν. Αμοιβή παίρνουν μόνο ως κίνητρο για τίμια δουλειά. Αν είναι ανέντιμοι, η εγγύησή τους μπορεί να καταστραφεί.
Αναλογία, πάλι υποθετική: για να γίνει κάποιος ελεγκτής των πρακτικών, αφήνει εγγύηση 1.000 €, ένα φανταστικό ποσό. Αν ελέγχει σωστά, παίρνει μικρή αμοιβή. Αν υπογράψει ψευδή πρακτικά, χάνει την εγγύηση. Προσοχή: αυτά περιγράφουν το Ethereum. Δεν σημαίνει ότι όλα τα δίκτυα με proof of stake έχουν τους ίδιους κανόνες.
Πώς φτάνει μια συναλλαγή σε ένα μπλοκ, το δείξαμε βήμα βήμα εδώ.
Ποιος επικυρώνει τα μπλοκ και γιατί να είναι τίμιος;
Επικυρώνουν και οι δύο ομάδες: οι miners και οι validators προτείνουν μπλοκ, και οι κόμβοι τα ελέγχουν. Το κρίσιμο είναι ότι η τιμιότητα δεν στηρίζεται στην καλή θέληση. Στηρίζεται στο κόστος.
Αυτό είναι δική μας εξήγηση, όχι ισχυρισμός των πηγών: η απάτη πρέπει να κοστίζει περισσότερο από όσο αποφέρει. Στο proof of work το κόστος είναι η δουλειά που θα πάει χαμένη. Στο proof of stake είναι η εγγύηση που θα χαθεί. Για το proof of stake του Ethereum, το ethereum.org σημειώνει ότι μια συντονισμένη επίθεση θα ήταν «very costly for the attacker», δηλαδή πολύ ακριβή για τον επιτιθέμενο.
Μπορεί κάποιος να αλλάξει παλιές συναλλαγές;
Πολύ δύσκολα και πολύ ακριβά, αλλά η λέξη «αδύνατο» δεν ταιριάζει.
Στην αναλογία του συλλόγου: ένα μέλος θέλει να ξαναγράψει μια παλιά σελίδα. Πρέπει να ξανακάνει τον κόπο για αυτήν και για όλες τις επόμενες σελίδες. Και να το κάνει πιο γρήγορα από ολόκληρο τον σύλλογο μαζί, ενώ όλοι συνεχίζουν να γράφουν.
Το ethereum.org περιγράφει το ίδιο για το proof of work: όποιος θέλει να ξαναγράψει ιστορία πρέπει να λύνει το πρόβλημα ταχύτερα από όλους τους άλλους, κάτι που απαιτεί πολλή ακριβή υπολογιστική ισχύ. Το Bitcoin Developer Guide προσθέτει ότι ο διπλός ξοδεμός (double spending), δηλαδή η προσπάθεια να ξοδέψεις τα ίδια χρήματα δύο φορές, αντιστρέφεται αξιόπιστα μόνο με πλειοψηφία της υπολογιστικής ισχύος. Αυτό είναι ένα θεωρητικό ρίσκο που αξίζει να ξέρεις, χωρίς να μπορούμε να το μετρήσουμε με πιθανότητες.
Τι γίνεται όταν δύο μπλοκ εμφανίζονται ταυτόχρονα;
Μπορεί δύο σελίδες να προταθούν την ίδια στιγμή. Στον σύλλογο, κάποια μέλη θα γράψουν στο βιβλίο τους τη μία και κάποια την άλλη. Για λίγο υπάρχουν δύο εκδοχές.
Στο δίκτυο λέγεται fork (διχάλα): η αλυσίδα χωρίζεται προσωρινά σε δύο κλάδους. Στο λεξικό όρων θα βρεις και άλλους όρους που συναντάς γύρω από αυτό.
Σύμφωνα με το Bitcoin Developer Guide, οι κόμβοι κρατούν αρχικά το πρώτο μπλοκ που βλέπουν. Όταν εμφανιστεί η επόμενη επέκταση, ακολουθούν την πιο «δύσκολη» αλυσίδα, δηλαδή αυτή με τη μεγαλύτερη συσσωρευμένη δουλειά. Τα μπλοκ του κλάδου που εγκαταλείπεται μένουν παρατημένα. Έτσι το δίκτυο καταλήγει σε μία κοινή εκδοχή χωρίς να αποφασίσει κανείς κεντρικά. Οι ακριβείς κανόνες διαφέρουν σε κάθε blockchain, γι’ αυτό μη μεταφέρεις αυτή την περιγραφή αυτούσια σε άλλο δίκτυο.
Τι σημαίνει αυτό για σένα;
- Η εμπιστοσύνη βγαίνει από τον έλεγχο και το κόστος, όχι από το όνομα κάποιου φορέα. Ρώτα πάντα «ποιος μπορεί να ελέγξει και τι χάνει αν λέει ψέματα;».
- Μην ταυτίζεις «δύσκολο να αλλάξει» με «ακίνδυνο». Το blockchain δεν ελέγχει αν ένα έργο ή μια πλατφόρμα είναι τίμια. Ελέγχει μόνο τις συναλλαγές με βάση τους κανόνες του.
- Κάθε δίκτυο έχει δικούς του κανόνες. Όταν διαβάζεις για proof of work ή stake, έλεγξε σε ποιο blockchain αναφέρεται.
- Αν σου προτείνουν mining ή staking ως ευκαιρία εισοδήματος, πρόσεχε. Εδώ τα εξηγούμε μόνο ως μηχανισμό. Δεν είναι υπόσχεση για κέρδος και έχουν ρίσκο.
Λεξικό
- Κόμβος: υπολογιστής που κρατά αντίγραφο της αλυσίδας και ελέγχει τα μπλοκ.
- Μπλοκ: ομάδα συναλλαγών που προστίθεται στην αλυσίδα.
- Fork: προσωρινός ή μόνιμος χωρισμός της αλυσίδας σε δύο εκδοχές.
Το άρθρο είναι μόνο για ενημέρωση και εκπαίδευση και δεν αποτελεί επενδυτική συμβουλή. Οι επενδύσεις, και ειδικά τα κρυπτονομίσματα, έχουν υψηλό ρίσκο. Μπορεί να χάσεις μέρος ή όλο το κεφάλαιό σου.
Το άρθρο γράφτηκε με τη βοήθεια AI και τα στοιχεία του ελέγχθηκαν αυτόματα με τις πηγές.
Συχνές ερωτήσεις
Είναι αδύνατο να αλλάξει κάποιος παλιές συναλλαγές;
Όχι αδύνατο, αλλά πολύ δύσκολο και ακριβό. Σύμφωνα με το Bitcoin Developer Guide, η αναστροφή του ιστορικού γίνεται αξιόπιστα μόνο από όποιον ελέγχει την πλειοψηφία της υπολογιστικής ισχύος του δικτύου. Για τα περισσότερα δίκτυα αυτό μένει θεωρητικό ρίσκο, όχι κάτι που μπορούμε να υπολογίσουμε με πιθανότητες.
Το proof of stake είναι καλύτερο από το proof of work;
Δεν κρίνουμε εδώ. Είναι δύο διαφορετικοί τρόποι να κάνεις την απάτη ακριβή: ο ένας ζητά δουλειά, ο άλλος εγγύηση. Κάθε δίκτυο διαλέγει τον δικό του και έχει δικούς του κανόνες, γι' αυτό δεν γενικεύουμε από το ένα στο άλλο.
Χρειάζεται να τρέχω εγώ κόμβο για να χρησιμοποιώ κρύπτο;
Όχι. Οι περισσότεροι χρησιμοποιούν πορτοφόλι ή πλατφόρμα και βασίζονται σε κόμβους που τρέχουν άλλοι. Το ότι υπάρχει η δυνατότητα να ελέγξει ο καθένας μόνος του, είναι αυτό που κρατά το σύστημα τίμιο.
